หอพระสุราลัยพิมาน เดิมเรียกว่า "หอพระเจ้า" พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ โปรดเกล้าฯ ให้สร้างคู่กันกับหอพระธาตุมณเฑียร ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของพระที่นั่งไพศาลทักษิณ เป็นหอเล็กๆ ชั้นเดียวยกพื้นสูง ๓.๐๐ เมตร กว้าง ๖.๐๐ เมตร ยาว ๑๑.๐๐ เมตร สร้างทอดจากทิศเหนือไปใต้มีมุขกระสันต่อเนื่องระหว่างองค์พระที่นั่งกับหอ
ประดิษฐานปูชนียวัตถุ เช่น พระบรมสารีริกธาตุ พระมหามณีรัตนปฏิมากรแก้วมรกตองค์น้อย พระชัยเนาวโลหะ พระชัยวัฒนประจำรัชกาล พระพุทธปฏิมากรห้ามสมุทร ซึ่งเป็นพระพุทธรูปฉลองพระองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๑, ๒, ๓ และ ๔ และพระพุทธรูปสำคัญอื่นๆ
ลักษณะเป็นสถาปัตยกรรมอาคารทรงไทยขนาดเล็ก ชั้นเดียว ยกพื้นสูงสามเมตร
ทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้า ทอดยาวจากทิศเหนือไปทิศใต้ มีพระทวารทางเข้าแห่งเดียว
หลังคามุงกระเบื้องดินเผาเคลือบสี ประดับช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ นาคสะดุ้ง
ประดับกระจกสีทอง หน้าบันจำหลักไม้ลายกระหนก เครือวัลย์ลงรักปิดทอง
ลายพุดตาลใบเทศ ซุ้มพระทวาร และพระบัญชรเป็นซุ้มทรงอย่างเทศ
ปั้นปูนลายดอกไม้ ลงรักปิดทอง พื้นปูด้วยเสื่อหวายเนื้อละเอียดแบบจีน
ตรงกลางปูทับด้วยพรมแดง พระทวารพระบัญชร มีเรือนแก้วเป็นลายดอกเบญจมาศ
หน้าบานเขียนลายทองเป็นภาพเขาไกรลาศ บนพื้นสีแดง
ผนังภายในเขียนลายเครือใบเทศ เชิงผนังเขียนลายกรวยเชิง ภายในหอพระด้านเหนือ
ตั้งพระแท่นบูชาทำด้วยไม้จำหลักลายประดับกระจก ประดิษฐานปูชนียวัตถุต่างๆ
และมีแท่นจำหลักลายปิดทองตั้งเขาก่อ เป็นรูปเขาไกรลาส ภายใต้แท่น
ตั้งนาฬิกาแบบโบราณ
ครั้งเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เชิญ พระพุทธบุษยรัตนจักรพรรดิพิมลมณีมัย(พระพุทธรูปแก้วผลึกเพชรน้ำค้าง) จากนครจำปาศักดิ์เข้ายังพระมหานคร เมื่อ พ.ศ. ๒๓๕๕ นั้น ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เชิญไปประดิษฐานไว้ในหอพระสุราลัยพิมานนี้ และเสด็จฯ ไปทรงสักการบูชาวันละสองเวลาเข้าเย็นมิได้ขาด
พระพุทธรูปที่ประดิษฐานอยู่ภายใน
๑. พระแก้วเชียงแสน เป็นพระแก้วประจำพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๔
๒. พระนาคสวาดิเรือนแก้ว เป็นพระแก้วประจำพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓
๓. พระนิรันตราย
๔. พระพุทธบุษยรัตนน้อย เป็นพระแก้วประจำพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕
๕. พระพุทธเพชรญาณ
๖. พระพุทธมณีรัตนปฏิมากร เป็นพระแก้วประจำพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖
๗. พระเสกรวงข้าว
อ้างอิง :
นิทรรศการพลังแผ่นดินอัศจรรย์งานศิลป์ แผ่นดินสยาม
https://www.facebook.com/Signnagas/?ref=br_rs
ครั้งเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เชิญ พระพุทธบุษยรัตนจักรพรรดิพิมลมณีมัย(พระพุทธรูปแก้วผลึกเพชรน้ำค้าง) จากนครจำปาศักดิ์เข้ายังพระมหานคร เมื่อ พ.ศ. ๒๓๕๕ นั้น ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เชิญไปประดิษฐานไว้ในหอพระสุราลัยพิมานนี้ และเสด็จฯ ไปทรงสักการบูชาวันละสองเวลาเข้าเย็นมิได้ขาด
พระพุทธรูปที่ประดิษฐานอยู่ภายใน
๑. พระแก้วเชียงแสน เป็นพระแก้วประจำพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๔
๒. พระนาคสวาดิเรือนแก้ว เป็นพระแก้วประจำพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓
๓. พระนิรันตราย
๔. พระพุทธบุษยรัตนน้อย เป็นพระแก้วประจำพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕
๕. พระพุทธเพชรญาณ
๖. พระพุทธมณีรัตนปฏิมากร เป็นพระแก้วประจำพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖
๗. พระเสกรวงข้าว
อ้างอิง :
นิทรรศการพลังแผ่นดินอัศจรรย์งานศิลป์ แผ่นดินสยาม
https://www.facebook.com/Signnagas/?ref=br_rs
